9 tips voor herinneringseducatie in de klas

 Basisonderwijs
 www.herinneringseducatie.be info@herinneringseducatie.be
 
Lessen herinneringseducatie gaan vaak over de donkere kant van het verleden. Het zijn geschiedenissen over geweld en oorlog. Niet zo evident om het hier met jonge leerlingen over te praten. Toch biedt herinneringseducatie heel wat leerkansen voor kinderen uit de basisschool. Al vraagt dit een doordachte aanpak van jou, als leerkracht.
 
Waarom herinneringseducatie in het basisonderwijs?
Je kan het zien als een herinneringsplicht. Als we willen dat deze verhalen blijvend deel uitmaken van ons collectief geheugen, is het belangrijk ze liefst zo correct mogelijk door te geven aan de generaties die na ons komen. Omdat kinderen onbevangen openstaan voor alles wat op hen afkomt, vormen zij hierin een onmisbare schakel

Daarnaast biedt het een uitgelezen leerkans voor de kinderen. Dikwijls maakt het vertellen van historisch menselijke verhalen op jonge leeftijd zo’n grote indruk dat ze blijven hangen en kapstokken vormen om er later een sterk ontwikkeld historisch inzicht aan op te hangen.

Misschien noem je het liever een sociale verantwoordelijkheid. Kinderen en jongeren die oorlog en geweld aan den lijve ondervonden, zijn in onze diverse  klassen  geen  uitzonderingen  meer.  Deze  kinderen  brengen  vragen  rond  conflict  binnen  in  de  groep  en  rekenen  op  ons  voor  antwoorden.  Vaak  bieden  historische  verhalen  over  oorlog  en  vrede  een  meer ‘comfortabele’ leeromgeving die  minder weerstand oproept dan brandend actuele conflicten. Dit  wil  niet  zeggen  dat  je  die  actuele  conflicten  niet  kan  behandelen;  maar  het  historisch  verhaal  kan  hun  kijk  op  de  dingen  net  verruimen  omdat  die  afstand  er  is.

Je  kan  het  ook  zien  als  een  maatschappelijke  opdracht.  Het  leren  kennen  van  historische  vormen  van  wij/zij-denken  helpt  ons  om  te  beseffen  hoe  stereotiep denken kan leiden tot oorlog en geweld, tot haat en ellende. De komende generaties moeten leren samenleven zonder te haten. Door samen te werken, samen te leven, multiculturaliteit te erkennen en van elkaar te leren. Dat is wat herinneringseducatie moet doen.
 
Didactische suggesties
Makkelijker gezegd dan gedaan? Inderdaad, herinneringseducatie is zelden eenvoudig. Er bestaat ook geen succesrecept, maar we geven je wel graag enkele waardevolle tips mee!
 
TIP 1. Pas op met gruwel en sensatie
Hoe jong ook, kinderen die over de gruwel van de oorlog leren, zijn niet gebaat met leugentjes  of  met  een  verbloemen  van  de  realiteit. Er is echter een verschil tussen hen correct informeren over de historische feiten en uitgebreid en gedetailleerd op de gruwel ingaan. Voor extreem schokkende beelden zijn ze wellicht nog te jong.
 
TIP 2. Geef de leerlingen ownership
Start met een klasgesprek of een rondvraag. Wat willen de kinderen graag weten? Wat vinden ze minder interessant? Betrek hen ook bij de uitvoering van je project. Misschien kunnen zij een briefje sturen om een getuige uit te nodigen in de klas? Op die manier creëer je gedragenheid voor het project en vermijd je de valkuil van  het  moraliseren.
 
TIP 3. Werk met levensverhalen
Met jonge kinderen werk je best rond het verhaal van één individu, liefst van dezelfde leeftijd. Op die manier zijn de kinderen in staat om het verhaal op zichzelf te betrekken en het zo beter te begrijpen. Het verhaal van Simon is een goed voorbeeld.
 
TIP 4. Zoek een aanknopingspunt
Interesse voor een oorlog van bijvoorbeeld honderd jaar geleden is bij kinderen niet steeds evident. Op zoek  gaan  naar  concrete  aanknopingspunten  die  hen  aanspreken,  is  dus  de  boodschap.  Het  leven  van  kinderen toen, de communicatiemogelijkheden of dieren in oorlog kunnen insteken zijn om de aandacht te wekken voor het verleden.
 
TIP 5. Slachtoffers en daders?
Begrijpen waarom mensen daders worden, maakt herinneringseducatie bijzonder relevant voor  het maatschappelijk leven. Dit vereist natuurlijk een sterk ontwikkeld historisch referentiekader, dat er bij jonge kinderen nog niet is. Daarom verdient het de voorkeur om met jonge kinderen het slachtofferperspectief  te  onderzoeken. 
 
TIP 6. Vertel meerstemmig
Ook  op  jonge  leeftijd  is  het  belangrijk  verder  te  kijken  dan  onze  eigen  westerse  interpretatie  van  de  geschiedenis.  Misschien  zitten  er  kinderen  met  migratiewortels  in  je  klas  en  willen  hun  grootouders  komen vertellen over hoe de oorlog in hun cultuur wordt herdacht? Wie weet staan bij hen heel andere conflicten hoog op de agenda?
 
TIP 7. Voor en na de oorlog?
Belangrijk  bij  het  vertellen  van  een  levensverhaal  is  het  kaderen  van  de  oorlogservaring  in  een  langere  levensloop.  Wie  waren  deze  mensen  voor  de  oorlog?  Wat  waren  hun  dromen,  ideeën  of  zorgen?  En  als  ze  overleefden,  wat  gebeurde  er  daarna?  Door  ook  dit  voor-  en  naoorlogse  parcours  in  het  verhaal  te  betrekken,  herkennen  de  kinderen  de  mensen  achter  de  slachtoffers.

TIP 8. Actualisering
Jonge kinderen leggen vaak heel spontaan de link met hun eigen leefwereld. Als ze geleerd hebben over het zondebokfenomeen, herkennen ze dat uit hun eigen  ervaringen.  Enerzijds moet je hier als lesgever voorzichtig mee omspringen. Pesten in de klas kan nooit op dezelfde lijn worden geplaatst als oorlog of genocide.  Het is  heel  belangrijk  sterk de nadruk te  leggen op de evidente verschillen tussen beide contexten.
 
TIP 9. Voer eens een kringgesprek
Door met kinderen aan herinneringseducatie te doen, riskeer je heel wat emoties los te maken. Daar moet je als leerkracht waakzaam voor zijn. Zorg dat zij bij jou terecht kunnen met vragen. Je kan een project bijvoorbeeld afsluiten met een kringgesprek.
 
Zoek je lesmateriaal?
Neem een kijkje op www.klascement.net/herinneringseducatie